Kalkulyatorlar
Hisobni o'zingiz chiqaring
Elektrik chaqirmasdan, formulalarni bilmasdan. Avval kimligingizni tanlang — sizga kerakli hisoblar chiqadi.
Uyimga qanday stabilizator kerak?
Uyingizdagi jihozlarni belgilang. Ularning ishga tushish toki ham hisobga olinadi — muzlatgich va nasos yonayotganda 4–5 barobar ko'p tortadi.
Quvvatlar — shu turdagi jihozlarning o'rtacha pasport qiymatlari.
Haqiqiy modelingiz ±15–20 % farq qilishi mumkin. Aniq bo'lishi uchun jihozning orqasidagi
yorliqqa qarang va raqamni bosib o'zgartiring.
Stabilizator turi kuchlilik o'sishi bo'yicha
Uch turining farqi
| Turi | Chiqishdagi aniqlik | Tezligi | Ishonchliligi | Nimaga to'g'ri keladi |
|---|---|---|---|---|
| Releyli | ±10 % | 20–40 ms | Relelar vaqti bilan eskiradi, chirsillaydi | Chiroq, isitgich, choynak, muzlatgich |
| Simistorli | ±5 % | 10–20 ms | Mexanik qismi yo'q, uzoq yuradi, ovozsiz | Konditsioner, televizor, kompyuter, nasos |
| Latorli | ±3 % | 0,5–2 s — sekin | Cho'tka va motor xizmat talab qiladi | O'lchov va tibbiy asbob, sezgir elektronika |
Aniqlik yuqori bo'lgani har doim ham yaxshi degani emas. Latorli eng aniq,
lekin eng sekin — kuchlanish keskin sakrasa ulgurmaydi. Uy sharoitida
simistorli odatda eng muvozanatli tanlov: tez ham, aniq ham.
Uy jihozlari 198–242 V oralig'ida bemalol ishlaydi, shuning uchun oddiy yuk uchun
releylining ±10 % i ham yetadi va u ancha arzon.
Uch fazali — 380 V da faqat latorli bo'ladi. Releyli va simistorli turlar
220 V ga chiqariladi. Uch fazali latorli aslida bitta korpusdagi uchta stabilizator:
har bir fazani alohida tuzatadi, shuning uchun fazalar notekis yuklangan bo'lsa ham
to'g'ri ishlaydi. Uning quvvati uchala fazaga jami yoziladi — 9 kVA degani
har bir fazaga 3 kVA.
Menga qanday generator kerak?
Svet o'chganda nima ishlashi kerakligini belgilang — hammasi emas, faqat kerakligi. Generator ishga tushish tokini ham ko'tarishi kerak: nasos yoki konditsioner yonayotganda 3–5 barobar ko'p tortadi, generator esa buni tarmoqdan farqli o'laroq bemalol bera olmaydi.
Boshida faqat eng zarurlari belgilangan. Generatorga choynak,
duxovka, boyler kabi isitish jihozlarini ulash — eng qimmat yo'l: ular ko'p tortadi
va generatorni bir necha barobar kattalashtiradi.
Necha soat yetishini hisoblash uchun
Qo'shimcha parametrlar
kVA ni kVt ga aylantirish uchun
Generator turi o'zi tavsiya qiladi, o'zgartirsangiz ham bo'ladi
Uch turining farqi
| Turi | Quvvat oralig'i | Yoqilg'i | Resurs | Nimaga to'g'ri keladi |
|---|---|---|---|---|
| Invertorli | 0,7–3,5 kVA | ~0,35 l/kVt·soat | 500–1 500 soat | Kompyuter, televizor, tibbiy asbob — toza sinusoida, ovozi past |
| Benzinli | 2–10 kVA | ~0,45 l/kVt·soat | 500–2 000 soat | Uy, kichik do'kon. Arzon, yengil, lekin yoqilg'isi qimmat |
| Dizel | 5–200 kVA va yuqori | ~0,28 l/kVt·soat | 3 000–20 000 soat | Do'kon, sex, doimiy ishlatish. Qimmat, lekin yoqilg'isi tejamli |
Generatorni to'g'ridan-to'g'ri uy simiga ulash mumkin emas. Svet kelganda
ikkita manba to'qnashadi, generator kuyadi; bundan ham yomoni — sizning tokingiz
ko'chadagi simga chiqib, ta'mir qilayotgan odamni urishi mumkin.
Perekluchatel (reverse rubilnik) yoki ATS qo'yiladi: u bir vaqtda
faqat bitta manbani ulaydi.
Generator 50–75 % yuk bilan ishlashi kerak. Doim bo'sh yurgan dizel
silindrga yonmagan yoqilg'i yig'adi va tez buziladi. Juda katta generator olish —
faqat pul isrofi emas, u tezroq eskiradi ham.
Uyimga qancha quvvat kerak?
Kirish avtomati, hisoblagich va kirish kabelini tanlash uchun. Yangi uy qurayotgan yoki quvvat oshirmoqchi bo'lganlar uchun.
Quvvatni o'zgartirish uchun raqamni bosing — jihozning orqasidagi
yorliqda yozilgani eng aniq.
Kirish kabelini tanlash uchun
Bu jihoz oyiga qancha pul yeydi?
2026-yil 1-iyundan amaldagi tariflar bo'yicha. Tarif oylik iste'molga qarab pog'onali — shuning uchun uyingiz oyiga qancha sarflashini ham so'raydi.
Mijozga nima kerak?
Mijoz nima deyayotganini kiriting. Tokni hisoblash yoki formula bilish shart emas — kVt, amper, konditsioner BTU si yoki motor ot kuchini yozsangiz kifoya.
Qo'shimcha parametrlar
Yuk turiga qarab o'zi qo'yiladi
Tez jadval
Hisoblashsiz qaraladigan jadval. Uch tomirli kabel, yopiq yotqizilgan, 25 °C — uy va do'kondagi eng ko'p uchraydigan holat (PUE 1.3.4 va 1.3.5).
| Kesim | Kabel chidami | Avtomat | Quvvat 220 V | Quvvat 380 V | Odatda nimaga |
|---|---|---|---|---|---|
| 1,5 mm² | 15 A | 10 A | 3,3 kVt | 6,4 kVt | Yoritish liniyasi |
| 2,5 mm² | 21 A | 20 A | 4,6 kVt | 9,0 kVt | Rozetka liniyasi — amalda 16 A qo'yiladi |
| 4 mm² | 27 A | 25 A | 5,9 kVt | 11,6 kVt | Plita, boyler, konditsioner 18–24 |
| 6 mm² | 34 A | 32 A | 7,5 kVt | 14,5 kVt | Varochnaya panel, kichik uy kirishi |
| 10 mm² | 50 A | 50 A | 11,0 kVt | 21,4 kVt | Uy kirishi |
| 16 mm² | 70 A | 63 A | 15,4 kVt | 29,9 kVt | Katta uy, ustaxona kirishi |
| 25 mm² | 85 A | 80 A | 18,7 kVt | 36,4 kVt | Do'kon, sex kirishi |
| 35 mm² | 100 A | 100 A | 22,0 kVt | 42,8 kVt | Sex, obyekt kirishi |
| 50 mm² | 135 A | 125 A | 29,7 kVt | 57,8 kVt | Obyekt kirishi |
| Kesim | Kabel chidami | Avtomat | Quvvat 220 V | Quvvat 380 V | Odatda nimaga |
|---|---|---|---|---|---|
| 2,5 mm² | 16 A | 16 A | 3,5 kVt | 6,8 kVt | Faqat eski o‘tkazma |
| 4 mm² | 21 A | 20 A | 4,6 kVt | 9,0 kVt | Faqat eski o‘tkazma |
| 6 mm² | 26 A | 25 A | 5,7 kVt | 11,1 kVt | Faqat eski o‘tkazma |
| 10 mm² | 38 A | 32 A | 8,4 kVt | 16,3 kVt | Faqat eski o‘tkazma |
| 16 mm² | 55 A | 50 A | 12,1 kVt | 23,5 kVt | Uy kirishi, havo liniyasi |
| 25 mm² | 65 A | 63 A | 14,3 kVt | 27,8 kVt | Uy va do'kon kirishi |
| 35 mm² | 75 A | 63 A | 16,5 kVt | 32,1 kVt | Do'kon, sex kirishi |
| 50 mm² | 105 A | 100 A | 23,1 kVt | 44,9 kVt | Obyekt kirishi |
| 70 mm² | 135 A | 125 A | 29,7 kVt | 57,8 kVt | Obyekt kirishi |
Quvvat qanday hisoblangan: 220 V — cos φ = 1 (isitish, yoritish,
maishiy texnika). 380 V — cos φ = 0,65 (uch fazali kuch yuklamasi,
dvigatel). Sof aktiv uch fazali yuklamada quvvat bundan yuqori chiqadi.
Jadval yopiq yotqizilgan uch tomirli kabel uchun. Ochiq yotqizilganda yoki trubada
ikki tomirli bo'lganda chidam yuqoriroq — aniq holat uchun "Elektrik" bo'limidagi
kabel kalkulyatoridan foydalaning. Bino ichida mis: yoritish 1,5, rozetka 2,5 dan
past bo'lmaydi.
Alyuminiy bir xil kesimda misdan taxminan 25 % kam tok o'tkazadi.
Bino ichidagi o'tkazmada 16 mm² dan kichik alyuminiy qo'llanmaydi — xira
qatorlar faqat eski o'tkazmani baholash uchun. Markalari:
APV, APUNP, AVVG, APVPU, AVBBShv, SIP, AS — VVGng alyuminiyda bo'lmaydi.
O'tkazgichning turi — mayda tolali va quyma
| Turi | Ruscha | Markalari | Qayerga |
|---|---|---|---|
| Mayda tolali mis | Многопроволочная (гибкая) жила | PUGNP, PuGV (PV-3), PVS, ShVVP, KG | Bukiladigan joy, harakatlanuvchi jihoz, shit ichidagi ulanishlar, burilishi ko'p trassa |
| Quyma mis | Однопроволочная (монолитная) жила | PUNP, PuV (PV-1), NYM | Devor ichida qotib turadigan doimiy o'tkazma, shtrobaga |
| VVGng, VVGng-LS | Ikkalasi ham bo'ladi | o'j = quyma, mj = mayda tolali | 16 mm² gacha odatda quyma, 25 mm² dan yuqorisi mayda tolali — o'ramdagi belgiga qarang |
Tok o'tkazish qobiliyati ikkalasida bir xil — u faqat kesimga bog'liq,
simlar soniga emas. Farqi: mayda tolali yumshoq, sinmaydi, burchakka oson buriladi;
quyma qattiq, klemmada mahkam turadi va arzonroq.
Mayda tolali simni avtomat yoki rozetka klemmasiga to'g'ridan-to'g'ri qisish mumkin
emas — vint tolalarni ezib qo'yadi, kontakt bo'shashadi va qiziydi.
NShVI uchligi (nakonechnik) kiydirib qisiladi.
PUNP haqida: uning haqiqiy kesimi ko'pincha o'ramda yozilganidan kam chiqadi
(2,5 o'rniga 2,1–2,3 mm²). Shuning uchun uni doimiy o'tkazmaga qo'yganda kesimni
bir pog'ona yuqori olish yoki tekshirilgan marka (VVGng-LS) tanlash to'g'riroq.
Tomir va tola — ikki xil narsa. Tomir (жила) — kabel ichidagi alohida
o'tkazgichlar soni: 2 tomirli (faza + nol), 3 tomirli (faza + nol + yer),
4 va 5 tomirli (uch fazali). Yuqoridagi jadval shu soniga bog'liq — bitta g'ilofda
nechta tomir bo'lsa, ular bir-birini isitadi va tok chidami tushadi.
Tola (проволока) esa bitta tomirning ichidagi ingichka simlar soni —
u tok chidamiga ta'sir qilmaydi.
Avtomatning xarakteristikasi — qanchalik tez uzadi
| Turi | Uzish toki | Qayerga |
|---|---|---|
| B | 3–5 × nominal | Faqat yoritish, uzun liniya, sof aktiv yuklama |
| C | 5–10 × nominal | Universal — uy, do'kon, ofis. Odatda shu qo'yiladi |
| D | 10–20 × nominal | Dvigatel, kompressor, payvandlash, transformator |
Uzish qobiliyati — qisqa tutashuv toki, kA
| Qiymat | Qayerga |
|---|---|
| 4,5 kA | Transformatordan uzoq kvartira, kichik uy |
| 6 kA | Uy, do'kon, ofis — eng ko'p ishlatiladigani |
| 10 kA | Transformator yonida, kirish avtomatlari |
| 15 kA | Sanoat, katta obyekt |
Qutblar soni — nechta simni uzadi
| Turi | Nimani uzadi | Qayerga |
|---|---|---|
| 1P | Faqat fazani | Uydagi guruh liniyalari — eng ko'p sotiladigani |
| 1P+N | Faza va nol, 1 modul joy oladi | Joy tor bo'lganda |
| 2P | Faza va nol | Bir fazali kirish, hammom, nam xona |
| 3P | Uch fazani | Dvigatel, 380 V plita, uch fazali yuklama |
| 4P | Uch faza va nol | Uy, do'kon, sexning uch fazali kirishi |
UZO va difavtomat — oqim toki
| Oqim toki | Qayerga |
|---|---|
| 10 mA | Hammom, bolalar xonasi, alohida mas'ul liniya |
| 30 mA | Odamni himoya qilish — rozetka guruhlari, kir mashina, boyler |
| 100–300 mA | Yong'inga qarshi, uy yoki obyekt kirishida |
UZO nominali avtomatdan bir pog'ona yuqori olinadi: avtomat 16 A → UZO 25 A,
25 A → 32 A, 40 A → 63 A. Turi: kir mashina, idish yuvish, invertorli konditsioner,
kompyuter bo'lsa — A tipi. Sof aktiv yuklamada AC ham bo'ladi, lekin A afzal.
Kabel kesimini tanlash
Qizish bo'yicha (PUE) va kuchlanish yo'qotilishi bo'yicha — ikkalasidan kattasi olinadi.
Yoki tokni to'g'ridan-to'g'ri kiriting
Qo'shimcha parametrlar
Uy jihozlari 0,95 · motorli yuk 0,8
Avtomat nominalini tanlash
Avtomat yukdan katta, lekin kabel chidamidan kichik bo'lishi kerak. Aks holda avtomat emas, sim kuyadi.
Qo'shimcha parametrlar
UZO tanlash
Avtomat simni himoya qiladi, UZO esa odamni. Ikkalasi bir-birining o'rnini bosmaydi.
Tokni quvvat orqali hisoblash
Yuk quvvatidan tarmoqdan oladigan tokni topadi.
Qo'shimcha parametrlar
Quvvatni tok orqali hisoblash
Tokqisqich (klesh) bilan o'lchangan tokdan yukning quvvatini topadi.
Qo'shimcha parametrlar
Yorug'lik hisobi
Xona uchun nechta chiroq kerakligini aniqlaydi.
Qutida yozilgan. 18 W LED ≈ 1800 lm
Qo'shimcha parametrlar
Och rangli xona 0,8 · o'rtacha 0,7 · to'q rangli 0,6
Diqqat. Bu kalkulyatorlar dastlabki hisob uchun. Ular xona
harorati, simlar zichligi, kabelning haqiqiy holati va boshqa sharoitlarni to'liq
hisobga olmaydi. Yakuniy qarorni malakali elektrik chiqaradi va loyiha amaldagi
normalarga muvofiq bo'lishi shart. Shubha bo'lsa — kesimni kattaroq, avtomatni
kichikroq oling.
Ruxsat etilgan uzoq muddatli toklar: PUE 1.3.4-jadval (mis) va 1.3.5-jadval (alyuminiy). Elektr tariflari: 2026-yil 1-iyundan amaldagi maishiy tariflar.
Ruxsat etilgan uzoq muddatli toklar: PUE 1.3.4-jadval (mis) va 1.3.5-jadval (alyuminiy). Elektr tariflari: 2026-yil 1-iyundan amaldagi maishiy tariflar.